Obraz Matki Bożej Skarżyckiej
Kopia rzymskiego pierwowzoru
Obraz Matki Bożej Skarżyckiej jest niewątpliwie kopią słynnego obrazu Matki Bożej Śnieżnej (znanej również jako: Matka Boża Zwycięska, Matka Boża Pocieszenia, Matka Boża Różańcowa, Salus Populi Romani), znajdującego się w kaplicy Borghese w bazylice Santa Maria Maggiore w Rzymie.
Nie jest to jednak kopia „rzymska”, czyli malowana bezpośrednio z oryginału, lecz kopia wtórna – wykonana na wzór tych sprowadzanych z Rzymu.
Z dziejów miejscowości i parafii Skarżyce
Skarżyce po raz pierwszy pojawiają się w dokumentach w roku 1327, choć jako wieś istniały wcześniej i należały do dóbr królewskich, będąc częścią parafii kromołowskiej.
W latach 1327–1618 Skarżyce należały do kanoników regularnych z Mstowa. W XVI wieku, gdy rozwijał się protestantyzm i zlikwidowano parafię w Kromołowie, kanonicy przejęli duszpasterstwo w Skarżycach. Dzięki wsparciu Wojciecha Giebułtowskiego (zm. 1623) Skarżyce stały się samodzielną parafią, erygowaną w 1616 r. przez biskupa krakowskiego Piotra Tylickiego.
Pierwszy promotor kultu maryjnego
Ważną postacią w historii parafii był ks. Stanisław Tobiasz Żaboklicki (1675–1715), który wzniosł ołtarz ku czci Narodzenia NMP i rozpoczął propagowanie kultu maryjnego.
Sprowadzenie obrazu Matki Bożej Śnieżnej do Skarżyc
W latach 1721–1742, za czasów ks. Wojciecha Antoniego Małeckiego, zbudowano nowy ołtarz maryjny, w którym przed 1739 rokiem umieszczono obraz Matki Bożej Śnieżnej.
Już w 1739 r. obraz otaczano szczególną czcią: posiadał posrebrzaną sukienkę i korale. W 1748 r. pojawiły się srebrne wota.
Choć nie wiadomo, kto i skąd przywiózł obraz, możliwe, że była to królewiczowa Maria Józefa Sobieska, dzierżawczyni dóbr skarżyckich. Posiadała ona w swojej rezydencji w Pilicy kaplicę z podobnym obrazem.
Dlaczego Matka Boża Śnieżna?
Legenda mówi, że 5 sierpnia 352 roku, na wzgórzu Eskwilińskim w Rzymie spadł śnieg – znak od Maryi dla małżonków, którzy pragnęli wybudować kościół ku Jej czci. Po soborze efeskim (431 r.) wybudowano bazylikę Santa Maria Maggiore, gdzie do dziś czczony jest obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem.
Dlaczego Matka Boża Zwycięska?
Obraz Matki Bożej Śnieżnej nosi tytuł Salus Populi Romani – Wybawicielka Ludu Rzymskiego.
W 590 r., podczas zarazy, papież Grzegorz Wielki modlił się do Maryi, niosąc Jej obraz w procesji. Po tej interwencji zaraza ustąpiła.
Kult Matki Bożej Zwycięskiej rozwinął się szczególnie po bitwie pod Lepanto w 1571 r., dzięki papieżowi Piusowi V. To wydarzenie zapoczątkowało święto Matki Bożej Zwycięskiej, obchodzone 7 października jako święto Matki Bożej Różańcowej.
W Polsce obraz Matki Bożej Śnieżnej był związany z modlitwami przed bitwą pod Chocimiem (1621 r.), obroną Jasnej Góry (1656 r.), a także z zwycięstwem Jana III Sobieskiego pod Wiedniem (1683 r.).
Kiedy i gdzie powstał obraz Matki Bożej ze Skarżyc?
Nie ma jednoznacznych danych, kto i kiedy namalował obraz. Niepotwierdzona tradycja mówi o 1604 roku.
Po raz pierwszy obraz pojawia się w źródłach w 1739 roku. Możliwe, że został wykonany w warsztatach krakowskich na początku XVII w. Technika, styl barokowy i kolorystyka wskazują na starsze pochodzenie.
Troska o piękno obrazu
- 1954 – ks. Alfons Niederman planuje odnowienie ołtarza, obraz nie zostaje poddany konserwacji.
- 1972 – bp Stefan Bareła nakazuje renowację, której dokonuje ks. Henryk Wysowski. Obraz trafia do głównego ołtarza.
- 1998 – ks. Mirosław Sikora odnajduje zniszczony obraz, oddaje do konserwacji (Grażyna Lazarowicz, Częstochowa). Po naprawie wraca do lewego ołtarza bocznego.
- 2025 (przed koronacją) – kolejna konserwacja (Monika Domańska, Alwernia): zdjęcie przemalówek, badania RTG, uzupełnienia i zabezpieczenia.
Obraz obecnie znajduje się na trójkątnym bębnie, w swoim dawnym miejscu, wraz z obrazami św. Józefa i Matki Bożej Różańcowej.
Opracowali:
- Ks. Bogdan Blajer – dyrektor Muzeum Archidiecezji Częstochowskiej
- Ks. Jacek Kapuściński – dyrektor Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej